Όχι μόνο με αφορμή το πιο πρόσφατο άλμπουμ σας, αλλά και στο πλαίσιο της συνολικότερης πορείας σας: πόσο ενοχλητικό είναι αυτό το χάσμα μεταξύ της αποδοχής που απολαμβάνετε σε διεθνές επίπεδο και της ανταπόκρισης του εγχώριου κοινού;

Κρίστη Στασινοπούλου: Δεν βρίσκω καθόλου ενοχλητικό αυτό που μας συμβαίνει… Να ομολογήσω ότι, αντιθέτως, μού αρέσει. Το κοινό μας εδώ είναι λίγοι και καλοί. Είναι άτομα που θα μπορούσαν να είναι φίλοι μου, θα μπορούσα ευχαρίστως να κάνω παρέα μαζί τους. Του ίδιου μήκους κύματος. Παίζουμε σε μικρούς χώρους και περνάμε πολύ καλά μαζί! Ποτέ δεν είχα το ψώνιο να κυκλοφορώ στον δρόμο ή στα μπαρ της Αθήνας και να με αναγνωρίζουν. Πάντα όμως με ενδιέφερε και ήθελα να μπορώ να κάνω τη δουλειά μου με το δικό μου τρόπο και γούστο, αλλά και να μπορώ να ζω απ’ αυτήν. Κάτι που καταφέραμε με την έξοδό μας από τα σύνορα της χώρας. Το άλλο όνειρό μου, ανέκαθεν, ήταν να ταξιδέψω στον κόσμο. Που επίσης έγινε και γίνεται. Οπότε όχι μόνο δεν έχω παράπονα, αλλά αισθάνομαι και τεράστια ευγνωμοσύνη που λίγο οι επιλογές μου, λίγο η τύχη, το ’φεραν να συμβούν όλα αυτά.

Η παγκόσμια σκηνή της world music είναι μια σκηνή που κινείται από ανεξάρτητες εταιρίες, διαδίδεται με τα δικά της ραδιόφωνα, τα δικά της φεστιβάλ, τα δικά της κλαμπ ανά τον κόσμο, μέσα από ανεξάρτητα, εναλλακτικά κυκλώματα. Απλά πρόκειται για κανάλια επικοινωνίας τα οποία στο εξωτερικό λειτουργούν πιο καλά και πιο αποτελεσματικά από τα αντίστοιχα εδώ. Έτσι ένας καλλιτέχνης του συγκεκριμένου χώρου μπορεί να κινείται και να βιοπορίζεται σε μεγαλύτερη ακτίνα από εκείνην της μίας και μόνο χώρας.

Στάθης Καλυβιώτης: Και οι τέσσερεις τελευταίοι δίσκοι μας έχουν μπει  στο τοπ-10 των World Music Charts Europe. Οι δύο έφτασαν μάλιστα και στο νούμερο 1. Αν δεν υπήρχε αυτή η αποδοχή στο εξωτερικό υποθέτω ότι θα είχαμε σταματήσει να παίζουμε σε συναυλίες και κλαμπάκια, εδώ και πάρα πολλά χρόνια. Απ’ την άλλη έχει πλάκα, τη μία να παίζεις στο εξωτερικό στη σκηνή ενός φεστιβάλ με 7.000 κοινό και την άλλη σε ένα μικρό κλαμπάκι στην Αθήνα σε… εφτά άτομα!

Σας απασχολεί η εξήγηση του φαινόμενου; Ξέρετε, δεν είναι λίγα τα ανά τον κόσμο αντίστοιχα παραδείγματα. Προφανώς, βέβαια, σε πολλές περιπτώσεις συμβαίνει ακριβώς το αντίθετο. Δηλαδή άλλες φορές ένας τοπικός πολιτισμικός κώδικας γίνεται γέφυρα για τον δημιουργό, κι άλλες απροσπέλαστος φράχτης…

Σ. Κ.: Σε πολλές χώρες και με πολλούς άλλους συμβαίνει αυτό το πράγμα. Υπάρχουν πάρα πολλά παραδείγματα ανθρώπων που το έργο τους έγινε πρώτα γνωστό κάπου αλλού και κατόπιν στη χώρα τους. Από τον Leonard Cohen και τον Cave μέχρι τους Tarika και την αναβίωση πολλών τοπικών μουσικών, οι οποίες κινδύνευαν να εξαφανιστούν αν δεν αποκτούσαν διεθνές ενδιαφέρον. Και δεν συμβαίνει μόνο στη μουσική αυτό.

Κ. Σ.: Στις μέρες μας, που όλος ο κόσμος ομογενοποιείται και τείνει στο να γίνει ίδιος, πιστεύω ότι κάθε τοπικός πολιτισμικός κώδικας μπορεί να γίνει γέφυρα για τον δημιουργό και όχι φράχτης. Γιατί όλο το μη εφησυχασμένο κοινό εκεί έξω έχει βαρεθεί εδώ και δεκαετίες να ακούει τα ίδια πράγματα, τους ίδιους ήχους, τις ίδιες μουσικές μανιέρες. Και ψάχνει να ανακαλύψει και να ακούσει κάτι καινούριο, κάτι με δική του ταυτότητα και με ένα προσωπικό στίγμα.

Μήπως έτσι δημιουργείται όμως μια ψευδαίσθηση; Καθώς το διεθνές κοινό λαμβάνει, και βεβαίως απολαμβάνει, μια πολύ συγκεκριμένης λογικής εκδοχή της εκάστοτε σύγχρονης εγχώριας μουσικής.

Κ. Σ.: Κάθε εκδοχή δεν αποκλείει τις άλλες από το να υπάρχουν.

Σ. Κ.: Είναι ένα ζήτημα που με απασχολεί. Κάποιες μουσικές που μου αρέσουν όταν τις πρωτο-ακούω, δεν ξέρω κατά πόσο βασίζονται ή όχι σε μουσικές παραδόσεις τις οποίες δεν γνωρίζω. Για μένα, όπως και για πολύ κόσμο εδώ και έξω, αυτό δίνει την αφορμή για ψάξιμο και για να ανακαλύψεις κάτι καινούριο. Απ’ την άλλη, άμα κάτι μού αρέσει, άμα με συγκινεί, δεν έχει σημασία το πόσο αυθεντικό είναι, όσο το ότι καταφέρνει να μου μεταδώσει συναισθήματα και εικόνες.

Φέρει εγγενώς ο όρος «world music» αυτή την ψευδαίσθηση, μέχρι έναν βαθμό τουλάχιστον;

Σ. Κ.: Ο όρος «world music» είναι ένα ακόμα ταμπελάκι στα ράφια των δισκάδικων. Περιλαμβάνει ένα τεράστιο και ετερόκλητο μέρος της μουσικής του πλανήτη μας, περιλαμβάνει μέσα του πάρα πολλές υποκατηγορίες.  Καμιά ταμπέλα  ή χώρα καταγωγής δεν κάνει μια μουσική καλύτερη ή χειρότερη από μια άλλη.

Κ. Σ.: Ο όρος «world music» είναι δημιούργημα του θρυλικού  μουσικοκριτικού Charlie Gillett, συγγραφέα του βιβλίου The Sound Of The City. Όντας επί δεκαετίες απ’ τους γνωστότερους «γκουρού» της ροκ, και ειδικότερα της βρετανικής σκηνής, κάποια στιγμή βαρέθηκε και ήταν από τους πρώτους που άρχισε να ψάχνει τις μουσικές του κόσμου και να τις μεταδίδει στη δημοφιλή εκπομπή του στο BBC 3, κάθε Σάββατο βράδυ. Περάσαμε κι εμείς ως καλεσμένοι δυο-τρεις φορές απ’ την εκπομπή του, όταν χωρίς να το ξέρουμε και χωρίς να το περιμένουμε –από δική του πρωτοβουλία, από δική του περιέργεια και αναζήτηση νέων πραγμάτων– είχε έρθει να μας ακούσει σε παλαιότερα live μας στο Λονδίνο. Είχαμε την τύχη λοιπόν να δούμε πώς δούλευε, να δούμε τη δισκοθήκη του, να ακούσουμε τις επιλογές του. Όπως ακριβώς εξηγούσε κι ο ίδιος,  η μεγάλη αυτή «ομπρέλα» που ονομάζεται παγκόσμια world music σκηνή καλύπτει οποιαδήποτε μουσική έρχεται «from out there» αρκεί να περιλαμβάνει κάποια στοιχεία, κάποια μυρουδιά, κάποια αναφορά από τον τόπο από όπου προέρχεται. Κάτω από αυτήν την ομπρέλα βρίσκεις σχήματα και μουσικούς που παίζουν είτε παλιές μουσικές, είτε σημερινές συνθέσεις, που ξεκινούν από το πιο απόλυτα ακουστικό, παραδοσιακό και αυστηρά πιστό στην κάθε τοπική παράδοση ήχο και φτάνουν μέχρι τις πιο πειραματικές και avant-garde μουσικές αναζητήσεις.

Απ’ τα πελάγη και τα βουνά των δημοτικών τραγουδιών, πώς καταλήξατε σ’ αυτές τις 13 διασκευές; Ενυπήρχαν κάποια απ’ αυτά τα τραγούδια στον συναισθηματικό σας χάρτη; Και με τι είδους εγγραφή;

Κ. Σ.: Εδώ και πάρα πολλά χρόνια μαζεύουμε τραγούδια, συλλογές, παλιές ηχογραφήσεις, αλλά και επιτόπιες εμπειρίες οι οποίες έχουν σχέση με την παραδοσιακή μας μουσική. Τα τραγούδια αυτά μας αρέσει να τα παίζουμε οι δυο μας, να τα μελετάμε, έτσι για ευχαρίστηση και συγχρόνως για εξάσκηση, παίζοντας πάνω στους δίσκους ή πάνω τις όποιες ηχογραφήσεις έχουμε κάνει οι ίδιοι από τοπικούς μουσικούς, κυρίως σε νησιά. Έτσι έχει μαζευτεί ένα τεράστιο ρεπερτόριο, που το παίζαμε όλα αυτά τα χρόνια κατ’ ιδίαν ή στους φίλους μας, στις παραλίες, στο σπίτι. Συγχρόνως, φυσικά, υπήρχε ανέκαθεν και το ανάλογο παιγνίδι με τον ήχο,  το «πείραγμα»… Ο Στάθης να δοκιμάζει πάνω στα παιξίματά μας την τεχνική του live looping, ψάχνοντας νέα ηχοχρώματα, νέους τρόπους. Εγώ να μελετάω επ’ ευκαιρία τους διάφορους ρυθμούς στο μπεντίρ, αλλά να παίζω πάνω στα τραγούδια και με το ινδικό μου αρμόνιο, το οποίο συνηχεί τόσο ωραία με το παραδοσιακό λαούτο. Άρχισε να βγαίνει ένα ηχητικό αποτέλεσμα που μας άρεσε. Βγήκαμε και το δοκιμάσαμε με αρκετά live σε μικρά κλαμπάκια (και εδώ και στο εξωτερικό), όπου σιγά-σιγά εξελίχθηκε, ολοκληρώθηκε ως άποψη, μέχρι που αποφασίσαμε να ηχογραφήσουμε κάποιο απ’ όλο αυτό το υλικό.

Όσα τραγούδια διαλέξαμε να μπουν στον δίσκο, μπήκαν απλά και μόνο επειδή, από όσα είχαμε ηχογραφήσει, ήταν εκείνα που μας φάνηκαν πιο καλά στο άκουσμα και πιο ενδιαφέροντα. Στη φάση της τελευταίας επιλογής, μέτρησε και το να υπάρχουν στο Greekadelia κομμάτια από τις διάφορες περιοχές της Ελλάδας, να συμπεριλαμβάνονται οι πιο βασικοί, οι πιο χαρακτηριστικοί παραδοσιακοί ρυθμοί. Και, τέλος, η σειρά των τραγουδιών να δίνει και κάπως την αίσθηση ενός ταξιδιού, πράγμα το οποίο έτσι κι αλλιώς το φροντίζουμε σε όλα τα playlists –και των δίσκων και των ζωντανών εμφανίσεών μας.

Κι η ψυχεδέλεια; Φέρει κάποια ιδιότητα η ψυχεδέλεια που της επιτρέπει τη μείξη με τις μουσικές παραδόσεις του πλανήτη; Ή μήπως προϋπάρχει, πριν ονοματιστεί, ως (και) μουσική εμπειρία;

Σ. Κ.: Κάποιες τεχνικές και κάποιες μουσικές έχουν την ικανότητα να οδηγούν σε διεύρυνση της αντίληψης. Υπάρχουν αρκετά τελετουργικά παραδοσιακά τραγούδια, που  προϋπάρχουν της ψυχεδέλειας. Υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι εδώ και αιώνες πατάνε σε αναμμένα κάρβουνα χορεύοντας πάνω σε τέτοιες μουσικές.

Κ. Σ.: Είναι συγκεκριμένα σημεία του εγκεφάλου που διεγείρονται από κάποιους συγκεκριμένους μουσικούς τρόπους. Οι μουσικοί αυτοί τρόποι είναι κοινοί σε αρκετές μουσικές. Τα ισοκρατήματα, τα επαναλαμβανόμενα για πολύ ώρα ίδια μοτίβα και φράσεις, ο υπνωτιστικός ή χορευτικός ρυθμός, είναι στοιχεία τα οποία μπορούν να σε φέρουν σε έκσταση, σε διαλογιστική κατάσταση, σε τρανς.

Εάν έχω καταλάβει σωστά, σας αφορά αυτό που λέμε «ελληνικότητα». Υπάρχει και συγκεκριμένη σελίδα σε ένθετο κυριακάτικης εφημερίδας, στο οποίο (και μεταξύ άλλων) ο εκάστοτε παρουσιαζόμενος καλείται να την ορίσει. Εσείς πώς αντιλαμβάνεστε την «ελληνικότητα»;

Σ. Κ.:  Ευχόμουν να μη μου τύχει και μου κάνουν αυτή την ερώτηση ποτέ…

Κ. Σ.: Δεν έχετε καταλάβει σωστά. Δεν μας αφορά αυτό που λέμε «ελληνικότητα». Ούτε μας ενδιαφέρει η συγκεκριμένη σελίδα της εφημερίδας που αναφέρεται σε όλη τη σχετική συζήτηση. Μας αφορά απλά η παραδοσιακή ελληνική μουσική, επειδή έτυχε να γεννηθούμε εδώ και μεγαλώσαμε και με αυτήν. Και φυσικά και η ελληνική γλώσσα, μιας και μέσω αυτής επικοινωνούμε και εκφραζόμαστε από παιδιά.

Ξέρετε, υπάρχουν πολλοί νέοι άνθρωποι και μεταξύ αυτών πολλοί νέοι μουσικοί, οι οποίοι στέκονται με μισό μάτι, αν όχι με φουλ κλίμακας προκατάληψη, απέναντι σ’ αυτό που λέμε «ελληνική μουσική παράδοση». Αρκετοί δε, θαρρώ μάλιστα όλο και περισσότεροι, δεν απέκτησαν ποτέ τον παραμικρό συναισθηματικό δεσμό με την εν λόγω παρακαταθήκη. Γίνεται να «απαιτούμε» απ’ αυτούς να εκφράσουν μουσικά την όποια εντοπιότητα;

Σ. Κ.: Προτείνω, δεν απαιτώ, να σταματήσουν να αντιγράφουν την αγγλοσαξονική μουσική, να ψάξουν και λίγο πάρα πέρα και να κάνουν την ποπ, τη ροκ, την ηλεκτρονική, ή οποιαδήποτε άλλη μουσική θέλουν, βασιζόμενοι και στη δική μας παράδοση.

Κ. Σ.: O καθένας εκφράζεται με τον τρόπο που του αρέσει. Από ’κει και πέρα είναι θέμα γούστου, είναι θέμα ανάγκης να ψάξεις κάτι καινούργιο –που μπορεί να είναι και παλιό– αντί να παραμένεις παθητικά εφησυχασμένος στα χιλιο-ακουσμένα, όσα προτείνονται και προβάλλονται εδώ και δεκαετίες.

Κι εγώ μεγάλωσα κυρίως με ροκ και για πολλά χρόνια δεν άκουγα καθόλου ελληνική μουσική, εκτός από ελάχιστα, συγκεκριμένα πράγματα. Μεγάλωσα στα Εξάρχεια και χωρίς ρίζες από κάποιο χωριό ή από κάποια συγκεκριμένη τοπική παράδοση. Αλλά για κάποιους λόγους ας πούμε… μαγικούς, στράφηκα και μού άρεσε να ασχοληθώ και με τη παραδοσιακή μουσική –και όχι μόνο της χώρας μας. Ήδη από τα εφηβικά μου χρόνια, μετά από τις βόλτες μου στο υπόγειο δισκάδικο της Σκουφά (το Pop 11) για να ακούσω ό,τι καινούργιο είχε έρθει, περνούσα κατόπιν από τους πρόποδες του λόφου του Στρέφη, όπου βρισκόταν το παλιό, διώροφο κτήριο –η σχολή του Σίμωνα Καρά. Και καθόμουν στο πεζούλι και άκουγα από το παράθυρο τους μαθητές της σχολής που έκαναν τις ασκήσεις τους στην ψαλτική τέχνη και μετά τραγούδαγαν χωρίς όργανα διάφορα άγνωστα δημοτικά τραγούδια. Ήταν μαγικοί οι ήχοι που άκουγα. Είχαν όση ψυχεδέλεια είχε η Μπανάνα των Velvet  που λίγο πριν μπορεί να είχα ακούσει ως τελευταίο, εισαγόμενο δίσκο στο Pop 11.

Αργότερα άρχισε να με ενοχλεί η τεράστια τυποποίηση και εμπορευματοποίηση της ροκ μουσικής. Άρχισα να ψάχνω νέες μουσικές που θα με συγκινούσαν, από άλλα μέρη του κόσμου, μέσα από τους ελάχιστους, σπανιότατους τέτοιους δίσκους οι οποίοι κυκλοφορούσαν τότε. Δεν τις έβρισκες τότε όλες αυτές τις μουσικές με ένα απλό κλικ, ήθελε πολύ ψάξιμο, πολύ τρέξιμο για να ξετρυπώσεις τέτοιους δίσκους (βινυλίου). Υπήρχαν και οι παράνομες κασέτες των πανηγυριών που πουλιούνταν εκείνα τα χρόνια στην Ομόνοια. Αν μιλάμε για θρας μέταλ, αν μιλάμε για πανκ… ήταν σαν να το ψάχνεις στον ουρανό και να το βρίσκεις εκεί μπροστά σου.  Κάπως έτσι ήταν και αργότερα στην Κάρπαθο, ας πούμε, στα καφενεία και στις πλατείες όπου έπαιζαν τις λύρες τους κάθε απόγευμα ή στα αυτοσχέδια πανηγύρια με τις τσαμπούνες στα νησιά ή στα κρυφά κονάκια των αναστενάρηδων στη μέση του πουθενά της πεδιάδας των Σερρών. Τρανς, πολύ πριν το τρανς εφευρεθεί ως όρος και ως εισαγόμενο μουσικό είδος.

Τελικά, σε επίπεδο κοινωνίας, κατάφερε ποτέ η δημοτική παράδοση της ελληνικής υπαίθρου να ενταχθεί στη συνθήκη του αστικού πολιτισμού;

Κ. Σ.: Τώρα αρχίζει να γίνεται αυτό. Με όλα εκείνα τα παιδιά που σπουδάζουν στα μουσικά γυμνάσια, όσα ψάχνονται με παλιά όργανα και αναζητούν νέους μουσικούς τρόπους έκφρασης, όλα δηλαδή «τα καλύτερα μυαλά της γενιάς τους» αυτό κάνουν στις μέρες μας.

Και σήμερα; Αφορά, ή μπορεί να αφορά, την κοινωνία μια εκσυγχρονισμένη εκδοχή της παράδοσης σε επίπεδο καθημερινού βίου; Και όχι μόνο στα πλαίσια μια ηχογράφησης που θα τη χαρούν μεμονωμένα άτομα, ή κάποιων επισκέψεων σε συναυλιακούς χώρους;

Κ. Σ.: Όσο την αφορά μια βόλτα σε έναν λόφο της Αθήνας, σε ένα βουνό, σε μια παραλία ή σε μια οποιαδήποτε ερημιά μακριά από το απάνθρωπο και αντιαισθητικό περιβάλλον των σύγχρονων πόλεων και ειδικά, των… ελληνικών πόλεων.

Σ. Κ.: Οι μελωδίες αρκετών παραδοσιακών τραγουδιών είναι από τις πιο όμορφες που έχω ακούσει, δεν είναι τυχαίο ότι πολλά από αυτά έχουν ηλικία εκατοντάδων χρόνων κι όμως τραγουδιούνται ακόμα. Οι στίχοι τους έχουν την ποιητική ματιά ανθρώπων που ζουν σε άμεση επαφή με τη φύση. Για μένα είναι σαν μια ανάσα καθαρού αέρα.

Κ. Σ.: Και το να μαθαίνεις τη μουσική και να εξασκείς το μουσικό όργανο που παίζεις μαζί με τους δίσκους, πάνω στα παιξίματα των παλιότερων, είναι όπως όταν περπατάς σε ένα παλιό μονοπάτι αιώνων. Αλλού είναι διατηρημένο, με τις πέτρες του στις θέσεις τους, αλλού έχει κλείσει από τα θυμάρια και τα αγκάθια, ή… από τα μπάζα κάποιου καινούργιο-ανοιγμένου δρόμου, αλλού το χάνεις, αλλού το βρίσκεις, αλλού χρειάζεται να το καθαρίσεις και να το σημαδέψεις  ώστε να το διακρίνουν οι επόμενοι μετά από σένα. Και σε κάθε του στροφή είναι γεμάτο εκπλήξεις, γεμάτο καινούργιες θέες, διαφορετικές οπτικές γωνίες, καινούργιες μυρουδιές, καινούργιους ήχους.

Σας ευχαριστούμε πάρα πολύ…

Κι εμείς, για την ωραία κουβέντα.

Διονύσης Κοτταρίδης για το avopolis.gr

Είναι ίσως η μόνη ελληνίδα μουσικός που μένει εδώ, αλλά ζει αλλού. Στη μεγάλη κοινότητα των μουσικών του κόσμου οι συνεχείς μετακινήσεις και οι συναντήσεις είναι τρόπος ζωής. Λίγο να κάνεις τον κόπο να ανακατέψεις τη χύτρα της world μουσικής, θα βρεις το όνομά της να ξεχωρίζει από τα τέλη του 1990.

Πότε στα ύψη των World Music Charts Europe (που διαμορφώνεται από 45 ραδιοφωνικούς παραγωγούς της Ευρώπης), πότε στις επιλογές καταξιωμένων world περιοδικών, πότε στους καλλιτέχνες που συμμετέχουν στα Womex, πότε σε εξώφυλλα περιοδικών όπως το βρετανικό “Folk Roots”, το εγκυρότερο του είδους, όπου “η Μπγιορκ της Μεσογείου” – έτσι την είχε χαρακτηρίσει κάποτε η ισπανική “El Pais” – βλέπει τη φωτογραφία της για δεύτερη φορά (η πρώτη ήταν το 2003) στο τεύχος που κυκλοφορεί αυτή την εποχή.

Ο λόγος; Ενα άλμπουμ ακόμη, το “Greekadelia” (River Boat Records), μια δουλειά που εδώ και δύο μήνες της έδωσε μία ακόμη πρώτη θέση στη λίστα των World Music Charts και συνοδεύτηκε από πολλά αστέρια στις βρετανικές εφημερίδες “The Guardian” και “The Independent”. Στο “Greekadelia” ωστόσο υπάρχει μία πρωτιά. “Είναι το πρώτο που φτιάξαμε με τον Στάθη Καλυβιώτη ως ντουέτο”, λέει. Που σημαίνει ότι έπαιξαν οι ίδιοι όλα τα όργανα, δίνοντας έμφαση στο λάιβ λούπιν πείραμα (ηλεκτρονική επεξεργασία των ήχων την ώρα που παίζονται) που είχαν δοκιμάσει στα λάιβ τους εδώ και στο εξωτερικό. Ντουέτο στη μουσική, αλλά… ουάν μαν σόου στην ηχογράφηση και στο ρεμίξ o Στάθης. Η συνέχεια γνωστή εδώ και χρόνια. Ανεύρεση δισκογραφικής εταιρείας, μάρκετινγκ, δημόσιες σχέσεις, εμπορικές συναλλαγές, κλείσιμο συναυλιών, ταξίδια κ.λπ. με την απλή μέθοδο του do it yourself – πολλά χρόνια προτού η εν λόγω έκφραση καθιερωθεί ως όρος στη “γλώσσα” της μουσικής. Ενα μικρό “εργαστήρι” δημιουργίας και κίνησης της μουσικής τους και του εαυτού τους μέσα από το λάπτοπ τους. Ετσι απλά. “Ολα έχουν τα συν και τα πλην τους”, λέει. “Το να εκπροσωπείς τον εαυτό σου μόνος σου μπορεί να είναι μια δεύτερη, χρονοβόρα, δουλειά, αλλά είσαι ελεύθερος εντελώς να κάνεις ό,τι μουσική θέλεις. Και έπειτα απ’ όλα αυτά τα χρόνια που έχουμε εμείς το κουμάντο της δουλειάς, η συνεννόηση είναι πιο εύκολη – και με τις δισκογραφικές του εξωτερικού και με τους ατζέντηδες των φεστιβάλ. Γιατί είναι άνθρωποι σαν κι εμάς. Μπορούμε να πιούμε και μια μπίρα μαζί, που λέει ο λόγος… Μιλάμε την ίδια γλώσσα, και ας είναι από αλλού. Ελληνας, Γάλλος ή Βραζιλιάνος, δεν έχει σημασία τελικά. Σημασία έχει ο κοινός τρόπος σκέψης, η κοινή ματιά”.

Ύφος μουσικό; Εχοντας ως αφετηρία (όπως πάντα) την ελληνική παραδοσιακή μουσική, αυτοσχεδιάζουν περνώντας άλλοτε μέσα από την ινδική παράδοση, άλλοτε μέσα από τη ροκ ψυχεδέλεια, την νταμπ, την ηλεκτρονική. “Μας αρέσει να πειραματιζόμαστε διαρκώς. Και ο Στάθης έχει μια ευκολία ως μουσικός αλλά και ως άνθρωπος της τεχνολογίας. Το λάιβ λούπιν το έκανε στην αρχή σε μικρά κλαμπ εδώ και στο εξωτερικό, και τελικά αποφασίσαμε να κάνουμε έτσι έναν δίσκο”.

Όσοι έχουν παρακολουθήσει την Κρίστη και τον Στάθη – σύντροφοι στη ζωή και στη μουσική εδώ και μία 25ετία – ξέρουν ότι τίποτε απ’ όλα αυτά δεν έγινε τυχαία. “Ακόμη και η επαφή που έχουμε αποκτήσει με εταιρείες που ειδικεύονται στη world”, λέει η ίδια, “είναι μια ιστορία που ξεκίνησε από τα μέσα του 1990, όταν ακόμη η Λύρα προσπαθούσε να ανοίξει πόρτες για ένα ρεπερτόριο που είχε τις δυνατότητες να κινηθεί στο εξωτερικό. Ετσι ξεκινήσαμε. Οταν κατέρρευσε το σύστημα των δισκογραφικών, εμείς αποφασίσαμε να το παλέψουμε και συνεχίσαμε μόνοι μας”. Δεν είναι δρόμος σπαρμένος με τριαντάφυλλα. Ποτέ δεν ήταν. Ωστόσο η θέση της (τους) ήταν ξεκάθαρη

“Μια ζωή άκουγα “άνοιξε λίγο το κοινό σου”. Εγώ έλεγα “όχι”. Βοήθησέ με να φτάσω στο κοινό που ενδιαφέρεται γι’ αυτό που κάνω”. Ο κόσμος όπου κινούμαστε τώρα, αυτός που συναντιέται κάθε χρόνο στα Womex και στα διάφορα φεστιβάλ, μπορεί να μην έχει εκατομμύρια ακροατές που έχει η ποπ, έχει όμως έναν ικανό αριθμό που στηρίζει τη σκηνή”, λέει. Και εδώ στην Ελλάδα; “Ασφαλώς μας ενδιαφέρει η Ελλάδα, αλλά εδώ κάνουμε ό,τι κάναμε χρόνια. Σε μικρά κλαμπάκια, σε μικρές μουσικές σκηνές, όπου κλείσουμε πηγαίνουμε”.

Επιστροφή στα πρώτα χρόνια της καριέρας της στα τέλη του 1970. Την εποχή όπου η ελληνική μουσική περνούσε τη φάση της μεταπολιτευτικής της ενηλικίωσης η νεαρή Κρίστη έκανε τα πρώτα της επαγγελματικά βήματα. Γιατί προτού γίνει “πολίτης του κόσμου” ήταν πολίτης των Εξαρχείων – “η γειτονιά όπου έζησα και μεγάλωσα”. “Ανετα παιδικά χρόνια”, λέει η ίδια. “Χορτασμένο παιδί. Από καλή μεσοαστική οικογένεια, με αγάπη και ηρεμία”.

Η μουσική, το γράψιμο, η ζωγραφική, το θέατρο ήταν από τα γυμνασιακά της χρόνια στο επίκεντρο των ενδιαφερόντων της. Η τέχνη ως μέσο έκφρασης σε όλες της τις εκφάνσεις. Αλλά πάντα με ερωτήματα για το τι απ’ όλα αυτά τα “ωραία” να διαλέξει. “Διάφορα έκανα”, λέει. “Δεν στεκόμουν εύκολα σε κάτι”. Από “μούσα” του γνωστού εξαρχειώτικου μπαρ “Τιπούκειτος” – “προτού εμφανιστεί εκεί η Φλέρυ Νταντωνάκη, όταν ο κόσμος ούτε τον “Μεγάλο Ερωτικό” είχε πάρει είδηση, ούτε την ίδια γνώριζε” – έως ελληνίδα ποπ στη Γιουροβίζιον του ’83. Ενδιαμέσως η γυναικεία φωνή που συνόδευε τον Σιδηρόπουλο, τον Ζωρζ Πιλαλί, τον Πορτοκάλογλου και άλλους στο An Club και στο Green Park.

“Βιοποριζόμουν από τη δουλειά και έκανα ό,τι έπρεπε να κάνω για να μπορώ να ζήσω από αυτό. Στην κόψη ενός ξυραφιού, ανάμεσα στο “εμπόριο” και σε αυτό που ήθελα να κάνω. Τελικά τα κατάφερα. Εκανα αυτό που ήθελα. Αλλά αυτό οφείλεται και στο ότι γνώρισα τον Στάθη”, λέει σήμερα. Ζιγκ-ζαγκ ο δρόμος της, αλλά η κατάληξη ευτυχής – αν μπορεί να πει κανείς στις ημέρες μας τη λέξη αυτή… “Κοιτάξτε, εγώ και ο Στάθης ζούμε πολλά χρόνια σαν μοναχοί. Διακοπές free camping. Αυτοκίνητο το ίδιο εδώ και 20 χρόνια. Και κινητό το δεύτερο που άλλαξα. Δεν θέλω να γκρινιάζω, γιατί αυτό που κάνουμε μας “πληρώνει” αλλιώς, αλλά τα πράγματα ούτε ήταν ούτε είναι εύκολα. Πόσω μάλλον τώρα… Ευτυχώς που η ψυχοθεραπεία μου δεν ήταν ποτέ οι βιτρίνες”.

της Χάρης Ποντίδα για την εφημερίδα Τα Νέα

Ίσως η κρίση να έχει και τη θετική της πλευρά, ειδικά αν «πουλάς» παράδοση με μια σύγχρονη ματιά, λαούτο και ινδικό αρμόνιο, μεταλλαγμένα, με ρυθμό, ηλεκτρονική διάθεση, ψυχή κυρίως. Αλμπουμ που έγινε πρώτα επιτυχία στο εξωτερικό με ξένη δισκογραφική εταιρεία και μουσική που διαδίδεται από στόμα σε στόμα ή «από κομπιούτερ σε κομπιούτερ», όπως λένε οι ίδιοι.

Έχουν ταξιδέψει, σαν ντουέτο, τη μουσική τους στην Ευρώπη, τη Βόρεια Αμερική, τη Βραζιλία. Πότε άρχισαν να ετοιμάζουν το «Greekadelia»; «Εδώ και πολλά χρόνια με τον Στάθη ακούμε, ψάχνουμε, μελετάμε και παίζουμε κατ’ ιδίαν παραδοσιακά τραγούδια, για ευχαρίστησή μας», λέει η Κρίστη Στασινοπούλου. «Το λαούτο, το μπεντίρ, το ινδικό αρμόνιο είναι όργανα με τα οποία παίζουμε τα τελευταία χρόνια. Κάποια στιγμή ο Στάθης άρχισε να πειραματίζεται πάνω τους και με το live looping. Ξεκινήσαμε οι δυο μας μόνο, ως ντουέτο, πειραματικά, να δοκιμάζουμε ένα τέτοιο πρόγραμμα σε κλαμπάκια στην Αθήνα και στο εξωτερικό. Αρεσε παντού και μας ζήταγαν να το κάνουμε και δίσκο. Ετσι ηχογραφήσαμε το «Greekadelia» στο σπίτι μας και με ελάχιστα μέσα. Ολη την ηχογράφηση και τα ρεμίξ τα έκανε ο Στάθης».

Η ηχογράφηση

Κάπως έτσι φτιάχτηκε ένα ελληνικό προϊόν που έγινε πρώτα γνωστό εκτός συνόρων. «Η ιδέα ήταν ότι θέλαμε να πιάσουμε αυτό το «κάτι» που έχει χαθεί από τις περισσότερες σύγχρονες ηχογραφήσεις, αλλά που το νιώθεις ακούγοντας πολύ παλιές ηχογραφήσεις του 1930», εξηγεί ο Στάθης Καλυβιώτης. «Κάτι που δεν έχει να κάνει με τα όργανα και την ενορχήστρωση, αλλά την ατμόσφαιρα του ήχου. Δεν είμαστε παραδοσιακοί μουσικοί, δεν έχουμε γεννηθεί και μεγαλώσει με κάποια συγκεκριμένη τοπική μουσική παράδοση. Παίξαμε αγαπημένα, παραδοσιακά τραγούδια με τον μοναδικό τρόπο που θα μπορούσε να μας εκφράσει, αυτοσχεδιάζοντας και περνώντας τελικά ασυνείδητα τις όποιες επιρροές μας».

Μετά την ηχογράφηση του άλμπουμ, έπρεπε να βρεθεί εταιρεία. «Στείλαμε το ηχογράφημα σε τέσσερις εταιρείες του εξωτερικού, η μία αρνήθηκε, οι τρεις απάντησαν θετικά» λέει η Κρίστη Στασινοπούλου. «Διαλέξαμε από ένστικτο εκείνη που μας φάνηκε καλύτερη, συμφωνήσαμε να το κυκλοφορήσουν σε όλο τον κόσμο, το προγραμμάτισαν να βγει μετά από έξι μήνες, μας πήρε λίγο από κάτω που θα έπρεπε να περιμένουμε τόσο πολύ, αλλά πέρασε ο καιρός, ήρθε ο Ιούνιος και το cd κυκλοφόρησε σε όλο τον κόσμο στις 19 Ιουνίου, όπως ακριβώς είχε συμφωνηθεί έξι μήνες πριν».

Απρόσμενη επιτυχία

Οι ίδιοι παραδέχονται ότι δεν θα μπορούσαν να έχουν προβλέψει την επιτυχία του άλμπουμ. «Γιατί οι προηγούμενοι δίσκοι μας είχαν διαφορετικό ήχο. Μάλιστα λέγαμε ότι ήμασταν τρελοί που βγάζαμε κάτι τόσο διαφορετικό και ιδίως σε καιρούς δύσκολους και ανασφαλείς από πλευράς δουλειάς» εξηγεί η Κρίστη Στασινοπούλου. Για να προσθέσει ο Στάθης Καλυβιώτης, «η επιτυχία είναι κάτι που μας έδωσε κουράγιο και ώθηση σε μια πάρα πολύ δύσκολη εποχή».

Οι βρετανικές εφημερίδες έγραψαν εξαιρετικές κριτικές για το άλμπουμ. Οταν ρωτάω τους δύο δημιουργούς του «Greekadelia» να μου πουν πώς ένιωσαν, απαντούν με χιούμορ. «Ηταν μια καλή ευκαιρία να ξεσκονίσω τα αγγλικά μου» λέει η Στάθης Καλυβιώτης. Και η Κρίστη Στασινοπούλου: «Μας συγκίνησε που οι περισσότερες κριτικές ξεκίναγαν με το «να και ένα καλό νέο από την Ελλάδα».

«Οι δημιουργοί δύσκολα ζουν από τη μουσική τους και μόνο»

Η πρώτη θέση στο World Music Charts Europe δεν ήρθε τυχαία. H Κρίστη Στασινοπούλου δεν στέκεται μόνο στα charts αλλά και στα «συγκινητικά e-mail που παίρνουμε απ’ όλο τον κόσμο». Ο Στάθης Καλυβιώτης αν και παραδέχεται πως είναι οι μοναδικοί Ελληνες που δύο δίσκοι τους έχουν βρεθεί στην πρώτη θέση, παρ’ όλα αυτά δεν τον έχουν απασχολήσει ποτέ τα charts. «Η μουσική που μου αρέσει και ακούω, σπάνια βρίσκεται σε charts».

Ρωτάω και τους δύο στη συνέχεια, πώς μεταφράζεται αυτό σε πωλήσεις και δόξα… «Μεταφράζεται σε μια «πόρτα» που άνοιξε για εμάς και για τη μουσική που έρχεται από την Ελλάδα και έχουμε κάτι να είμαστε χαρούμενοι. Επίσης μεταφράζεται σε αρκετή πλάκα από τους φίλους», είναι η απάντηση του Στάθη Καλυβιώτη. Για να συμπληρώσει η Κρίστη Στασινοπούλου, «όσο για τις πωλήσεις, ακόμα δεν έχουμε μάθει για το «Greekadelia», είναι νωρίς.

Οι προηγούμενοι δίσκοι μας δεν είχαν καλή διανομή από τις τοπικές εταιρείες στα διάφορα μέρη του κόσμου.

Αναλαμβάνοντας όλα αυτά μόνοι μας, χωρίς μάνατζερ και ειδικούς, έχουμε κάνει διάφορα λάθη στο διαχειριστικό μέρος της δουλειάς. Με το «Greekadelia» όμως, που κυκλοφόρησε σε όλον τον κόσμο από μία εταιρεία, με δική της διανομή, ελπίζουμε να υπάρξουν καλύτερες πωλήσεις, ή τουλάχιστον να τις μάθουμε».

Το κοινό τους είναι «μικρό αλλά πολύ πιστό», όπως λένε, το οποίο χρόνια τώρα πηγαίνει στα μικρά κλαμπάκια, «και μας ακούει και περνάμε καλά». «Από ηλικιωμένους, μέχρι ρασταφάριαν, που κάθονται δίπλα δίπλα, και συχνά χορεύουν και μαζί», όπως λέει ο Στάθης Καλυβιώτης.

Άραγε μπορούν να ζουν πλέον από τη δουλειά τους;

Η Κρίστη Στασινοπούλου παραδέχεται ότι «στον συγκεκριμένο χώρο, οι μουσικοί και οι δημιουργοί δύσκολα ζουν από τη μουσική τους και μόνο. Πέρα απ’ αυτό, είμαι πολύ ευτυχισμένη και ευγνώμων που η τύχη το ‘φερε χάρη στη δουλειά μας να ταξιδεύουμε σε όλον τον κόσμο, παίζοντας τη μουσική μας».

Της Σαντυ Τσαντακη για την εφημερίδα Καθημερινή

Η Κρίστη Στασινοπούλου και ο Στάθης Καλυβιώτης ταξιδεύουν για ακόμη μία χρονιά τις μουσικές τους σε ολόκληρη την Ευρώπη

Η Κρίστη Στασινοπούλου και ο Στάθης Καλυβιώτης είναι Ελληνες αλλά τα τελευταία χρόνια, μπορούν κάλλιστα να τους απονεμηθεί ο… τίτλος των πολιτών του κόσμου. Με δεκάδες συναυλίες στο εξωτερικό, κυρίως σε φεστιβάλ από την Αγγλία και την Ισπανία έως τη Βραζιλία, έχουν καταφέρει να διαμορφώσουν τον προσωπικό τους ήχο στην world μουσική σκηνή, τον οποίο υπερασπίζονται και δισκογραφικώς.

Το τελευταίο τους άλμπουμ, «Ταξιδοσκόπιο», κυκλοφόρησε στο εξωτερικό από ξένες εταιρείες για να βγει ένα χρόνο μετά από «ανεξάρτητη» δισκογραφική και στην Ελλάδα. Το εν λόγω άλμπουμ συμπεριλήθηκε στους 20 καλύτερους δίσκους του 2007 των βραβείων Wommies (Παγκόσμια Μουσική Εκθεση Womex 2007, Σεβίλλη), ενώ ψηφίστηκε από την ένωση των μουσικοκριτικών της Γερμανίας ως ο καλύτερος δίσκος του δεύτερου τετραμήνου του 2007, με αποτέλεσμα να βρεθεί ανάμεσα στους τρεις καλύτερους δίσκους εκείνης της χρονιάς στη Γερμανία. Επίσης παρέμεινε στο top 10 (Νο 3) των World Music Charts Europe για τέσσερις μήνες και βρέθηκε πίσης στη λίστα των δέκα καλύτερων δίσκων του βρετανικού περιοδικού «Folk Roots». Πάντως και οι προηγούμενες δουλειές της («Υφαντόκοσμος», «Τα μυστικά των βράχων») είχαν γνωρίσει ανάλογη επιτυχία.

Παρ’ όλη την εκτός των τειχών πορεία τους η Κρίστη Στασινοπούλου (τραγούδι, αφήγηση, ακουστική κιθάρα, ινδιάνικο αρμόνιο, ντραμς, μικρά κρουστά) και ο Στάθης Καλυβιώτης (λαούτο, ηλεκτρική κιθάρα, μπαγλαμάς) δεν ξεχνούν το ελληνικο κοινό. Συχνά πυκνά εμφανίζονται και κλαμπ και στέκια, παρουσιάζονται τη δουλειά τους και τις κατά καιρούς νέες ιδέες που έχουν όσον αφορά τη μουσική τους. Προσφάτως παρουσίασαν το Greekdelia Folktroni, ένα project που, όπως σημειώνει στο «Βήμα» η Κρίστη Στασινοπούλου, «βγήκε μέσα από τα παιξίματά μας και τους πειραματισμούς πάνω σε κυρίως ελληνικά παραδοσιακά κομμάτια, απ’ αυτά που εδώ και χρόνια παίζουμε οι δυο μας κατ’ ιδίαν, για απλή μας ευχαρίστηση. Κάποια στιγμή συνειδητοποιήσαμε ότι έχει μαζευτεί ένα μεγάλο ρεπερτόριο και ότι το ηχητικό αποτέλεσμα έχει μια ενδιαφέρουσα, προσωπική άποψη και χροιά. Έτσι αποφασίσαμε να το παίξουμε και πάρα έξω. Εγώ από δίπλα, τραγουδώ και παράλληλα με το ινδικό αρμόνιο, την ακουστική κιθάρα, το μπεντίρ, μικρά κρουστά, κλπ. γεμίζω κατά κάποιο τρόπο όλο αυτό το ηχητικό τοπίο που δημιουργεί ο Στάθης και όποτε βρίσκω ευκαιρία ανάμεσα σε όλα αυτά λέω και καμιά από τις μικρές μου ιστορίες ή διαβάζω κάποιο από τα αγαπημένα μου χάι κου».

To Greekadelia Folktronic duo έχει ταξιδέψει ως το Λονδίνο (Green Note cafι, Camden), το Παρίσι (Satellit cafι), τις Βρυξέλλες (Αrt Base) τη Φρανκφούρτη (Die Fabrik) και την Πορτογαλία (Ponte de Sor, Castro Verde) και συνεχίζει το ταξίδι του… «Στην Αθήνα παίζουμε συχνά στους “δικούς μας” χώρους. Στην υπόλοιπη Ελλάδα απλά δεν μας ξέρουν. Επειδή δεν ανήκουμε σε καμία από τις αναγνωρίσιμες μουσικές σκηνές του τόπου οι περισσότεροι δεν έχουν ιδέα τι ακριβώς κάνουμε. Ομως δεν μας πειράζει αυτό πια. Εφόσον είχαμε την τύχη εδώ και μια δεκαετία περίπου να μας έχουν ανοιχτεί τόσοι δρόμοι στο εξωτερικό, όπου κυκλοφορούν οι δίσκοι μας και όπου παίζουμε, είτε σε φεστιβάλ, είτε σε κλαμπάκια, δεν παραπονιόμαστε. Θα ήταν ντροπή μας…»

Άλλωστε όπως σημειώνει και ο Στάθης Καλυβιώτης «οι συναυλίες μας εδώ ήταν περιορισμένες. Τα κλαμπάκια που μας αρέσουν και παίζουμε στην Ελλάδα είναι ελάχιστα και επιβιώνουν δύσκολα. Συναντάμε όμως πάρα πολύ ενδιαφέροντες ανθρώπους και εδώ και στο εξωτερικό. Αυτή είναι η μεγαλύτερη ανταμοιβή για εμάς». Ισως οι πολλές συναυλίες να τους έχουν… φρενάρει δισκογραφικώς. Δεν το αρνούνται αλλά δεν φαίνεται να τους απασχολεί ιδιαίτερως. «Αφήσαμε για λίγο πίσω τα καινούργια μας τραγούδια που είχαμε αρχίσει να ηχογραφούμε από πέρυσι και ηχογραφούμε τώρα το ρεπερτόριο του Greekadelia Folktronic duo. Μόλις το τελειώσουμε αυτό, θα επανέλθουμε στα δικά μας, γιατί κι αυτά μας “φωνάζουν”».

Η Κρίστη Στασινοπούλου και ο Στάθης Καλυβιώτης περνούν καλά. Συναυλίες, ταξίδια, πειραματισμοί, επικοινωνία με το κοινό. Και παρά τις δυσκολίες που έχει το μουσικό είδος που υπηρετούν, δεν τα εγκαταλείπουν. «Οσο πιο θολό είναι το τοπίο, τόσο πιο πολύ φως σου χρειάζεται για να πορευτείς. Φυσικά και συνεχίζουμε να δημιουργούμε και να φωτίζουμε έτσι τον δρόμο μας. Γι’ αυτό και συνεχίζουμε επίσης να μελετάμε και να εξασκούμαστε και να προσπαθούμε συνέχεια να αυτοβελτιωνόμαστε στη μουσική».

Ωστόσο, κατά το τελευταίο διάστημα, οι συνθήκες δεν είναι και οι καλύτερες δυνατές. «Την οικονομική κρίση ως επαγγελματίες μουσικοί που έχουν επιλέξει τον δικό τους, εναλλακτικό δρόμο και τρόπο», σημειώνει η Κρίστη Στασινοπούλου, «εμείς προσωπικά, όπως και πάρα πολλοί φίλοι μας του ίδιου χώρου, τη βιώνουμε εδώ και πολλά χρόνια. Κυκλοφορούμε με το ίδιο μικρό αυτοκίνητο από το 1989, δεν ξέρουμε κάθε χρονιά αν θα έχουμε συναυλίες την επομένη, καταναλώνουμε σε αντιστοιχία με τα έσοδά μας. Όσο για την άλλη κρίση, την πολιτιστική, από το περιθωριακό πόστο όπου έχουμε επιλέξει να βρισκόμαστε, μιλάμε για αυτήν εδώ και χρόνια και απλά θεωρούμασταν γραφικοί».

Και ο Στάθης Καλυβιώτης προσθέτει: «Τεράστιο μερίδιο ευθύνης έχει η τηλεόραση, αυτό το όπλο μαζικής καταστροφής πολιτισμών. Οταν δεν παρακολουθείς καθόλου τηλεόραση, συνειδητοποιείς ότι κάνει τους ανθρώπους να σκέφτονται και να συζητούν τα ίδια και τα ίδια» Τελικά είναι δύσκολοι οι καιροί για μουσική; «Η μουσική, όπως και πολλά άλλα πράγματα, έχει τη δύναμη να σε μεταμορφώσει. Είναι ένας ακόμα τρόπος ψυχικής ανάτασης και αυτοβελτίωσης. Οσο πιο δύσβατο είναι το έδαφος, τόσο πιο καλά ασκούμαστε στις τέχνες. Δεν το λέμε εμείς αυτό, το έχει αποδείξει η ιστορία»

του Γιώργου Σκίντσα για την εφημερίδα το Βήμα

«Αυτές οι εμφανίσεις μας, δύο στις Βρυξέλλες (1 και 2 Οκτωβρίου) και μία στη Φρανκφούρτη (4 Οκτωβρίου), δεν εντάσσονται σε κάποια φεστιβάλ. Το Art Base όπου θα παίξουμε στις Βρυξέλλες είναι μία γκαλερί τέχνης που κάθε εβδομάδα διοργανώνει και φιλοξενεί στο χώρο της και συναυλίες. Πρόκειται για έναν μικρό χώρο, που όμως έχει αποκτήσει με τα χρόνια πρεστίζ εδώ στην κεντρική Ευρώπη και συχνά περνάνε από αυτή γνωστά ονόματα για να κάνουν μία – δύο εμφανίσεις μονάχα με 1-2 από τους μουσικούς τους.

Ανάλογα μικρό σε χωρητικότητα, αλλά σημαντικό, ειδικά για τη folk, το blues και την world μουσική είναι και το Green Note Café, το κλαμπάκι που παίξαμε πριν δέκα μέρες στο Λονδίνο. Επίσης, και το Satellite Café στο Παρίσι. Όσο για το Die Fabrik στην Φρανκφούρτη είναι ένα παλιό εργοστάσιο που οι χώροι του έχουν διαμορφωθεί σε club, εκθεσιακό κέντρο κ.α.

Στα φεστιβάλ και γενικά στους μεγαλύτερους χώρους πάμε με ολόκληρη την μπάντα μας. Εκεί παίζουμε κομμάτια από τους δίσκους μας και μόνο, κομμάτια στα οποία η μπάντα συμμετέχει.

Σε τέτοιου είδους χώρους, όπως αυτοί που ανέφερα παραπάνω, παίζουμε με το Στάθη Καλυβιώτη, οι δύο μας μόνο. Γιατί κάποια στιγμή, παίζοντας οι δύο μας άλλα κομμάτια, όπως παραδοσιακά, μέσα από τους πειραματισμούς του Στάθη με το live looping και με το groove sampler, βγήκε ένας ήχος καινούργιος που, και μας αρέσει και έχει ενδιαφέρον ως άποψη. Επειδή ο ήχος αυτός είναι και αρκετά ψυχεδελικός, το ονομάσαμε όλο αυτό Greekadelia Folktronic Duo. Τον όρο Greekadelia τον είχαν εφεύρει και πρωτο-χρησιμοποιήσει για μας στην κριτική που είχε γραφτεί για το cd μας “Taxidoskopio” το εγγλέζικο περιοδικό “Folk Roots”.

Στο Art Base είχαμε ξαναπαίξει τον Απρίλιο. Γέμισε ο χώρος και κάποιοι δεν μπόρεσαν να μπουν. Ευχαριστήθηκαν όσοι είχαν έρθει και έτσι μας ζήτησαν να ξανάρθουμε αυτές εδώ τις δύο μέρες. Στη Γερμανία, επειδή γενικά κυκλοφορούν και οι δίσκοι μας, παίζουμε πολλά χρόνια σε φεστιβάλ και σε club. Το ενδιαφέρον είναι ότι στην Φρανκφούρτη τώρα είναι η πρώτη φορά στα χρονικά, η πρώτη φορά στα τελευταία 10-12 χρόνια που είμαστε στο «δρόμο» εκτός Ελλάδας, που για συναυλία μας κάλεσαν Έλληνες και όχι ξένοι. Πρόκειται για ένα πολιτιστικό φόρουμ Ελλήνων που έχουν ενδιαφέροντες σκοπούς και στόχους και δουλεύουν πολύ ωραία.

Πολλά θέλω να πω ακόμη, όμως δεν γίνεται αυτή τη στιγμή. Γιατί εδώ και ώρα, κάτω ακριβώς από εδώ που μένουμε μαζί με τον Στάθη φιλοξενούμενοι στις Βρυξέλλες… διαδηλώνει όλη η Ευρώπη και θέλουμε να κατέβουμε και εμείς».

Η Κρίστη Στασινοπούλου με το Στάθη Καλυβιώτη, που μας είχαν παραχωρήσει και μία συνέντευξη τον περασμένο Μάρτιο, μας είπαν επίσης ότι το τελευταίο διάστημα ηχογραφούν ήδη το Greekadelia Folktronik Duo, καθώς και τραγούδια με ολόκληρο το σχήμα τους και ότι όποιο τελειώσει πρώτο θα το κυκλοφορήσουν.

Η Κρίστη μας μιλάει για τα μουσικά της ταξίδια και όχι μόνο, με αφορμή τον νέο πολυβραβευμένο δίσκο της “Ταξιδοσκόπιο/ Τaxidoscopio”, το οποίο έχει περιληφθεί στους 20 καλύτερους δίσκους της χρονιάς των βραβείων Wommies (Womex 2007, Σεβίλλη), ψηφίστηκε από την ένωση των μουσικοκριτικών της Γερμανίας ως ο καλύτερος δίσκος του 2ου τετραμήνου του 2007 και έτσι βρίσκεται ανάμεσα στους 3 καλύτερους δίσκους της χρονιάς 2007 (Preis der Deutshen Schallplatten Kritik, Bestenliste 2/2007.

Παρέμεινε στο top 10 (Νο 3) των World Music Charts Europe για 4 μήνες (το επίσημο μηνιαίο Top 10 των Ευρωπαϊκών Ραδιοφώνων της EBU).

Το “Ταξιδοσκόπιο/ Τaxidoscopio” βρίσκεται επίσης στη λίστα των 10 καλύτερων δίσκων του βρετανικού περιοδικού Folk Roots “Τraveler’s tales from the Greekadelic Queen”.

ΚΡΙΣΤΗ ΣΤΑΣΙΝΟΠΟΥΛΟΥ - “ταξιδοσκόπιο… σε πρώτο πρόσωπο”

Το πιο ενδιαφέρον πράγμα στα ταξίδια, όπως και στη ζωή άλλωστε, είναι το στοιχείο του αναπάντεχου.

Τα πιο όμορφα ταξίδια για μένα, δεν είναι εκείνα προς τους γνωστούς δημοφιλείς προορισμούς, όπου πας γνωρίζοντας από πριν τι περίπου θα δεις, τι θα νιώσεις. Από μικρή μού άρεσε να μπαίνω στα λεωφορεία και να φτάνω στις άγνωστες αφετηρίες τους στις άκρες της πόλης που ποτέ πριν δεν είχα βρεθεί, να βλέπω πως ήταν εκεί τα σπίτια, οι άνθρωποι.

Κάποια ευλογία της τύχης, ή απλά ο φυσικός μαγνητισμός αυτής της επιθυμίας μου, το έφερε έτσι ώστε να μου δοθεί η ευκαιρία να ταξιδεύω κάθε τόσο, απρόσμενα, σε γνωστά, αλλά και σε άγνωστα, αναπάντεχα σημεία του κόσμου που με στέλνει η δουλειά μου.

Νιώθω τότε σαν μετεωρίτης που η τροχιά του τον έριξε σε ένα τυχαίο σημείο του χάρτη. Είναι μια πολύ παράξενη και όμορφη αίσθηση. Κάτι που φαντάζομαι νιώθουν κι άλλοι επαγγελματίες που ταξιδεύουν και βρίσκονται κάθε τόσο λόγω της εργασίας τους σε μέρη πέρα από τους γνωστούς τουριστικούς προορισμούς. Ναυτικοί, έμποροι, επιστήμονες που μετέχουν σε διεθνή συνέδρια, κλπ. Ειμαι σίγουρη ότι οι περισσοτεροι που κάνουν τέτοιου τύπου επαγγάλματα έχουν μέσα τους τη σπίθα, το “μικρόβιο” του ταξιδευτή. Αλλιώς θα διάλεγαν ίσως μιαν άλλη δουλειά.

Είναι, για παράδειγμα, μεγάλη η συγκίνηση που με πιάνει κάθε φορά που μπαίνουμε σε μια καινούργια πόλη, μικρή ή μεγάλη, όμορφα ή άσχημα κτισμένη, μεγαλούπολη με ουρανοξύστες, ή ερημικό, μικρό χωριό. Μ’ αρέσει να χαζεύω λαθραία την καθημερινή ζωή μέσα από τα παράθυρα των σπιτιών, των γραφείων, των μαγαζιών, να παρατηρώ το ντύσιμο, τη συμπεριφορά, τις κινήσεις, τη γλώσσα του σώματος των παιδιών που πάνε στο σχολείο, των ηλικιωμένων, των αντρών και των γυναικών που πάνε στις δουλειές τους.

Συχνά τυχαίνει η είσοδος ή η έξοδος απ’ αυτές τις πόλεις, από τις οποίες είσαι τελείως περαστικός, να συμβαίνει στις ακραίες ώρες της ημέρας, αργά την νύχτα μετά από μια συναυλία σε κάποια άλλη πόλη ή περίχωρο, ή νωρίς τα χαράματα, που συνήθως προσγειώνονται τα αεροπλάνα των πολύωρων πτήσεων. Η γοητεία του πρωτόγνωρου τις ώρες αυτές, είναι ακόμα πιο έντονη.

Είναι κι εκείνοι οι ατελείωτοι, μοντέρνοι αυτοκινητόδρομοι με τις εντυπωσιακές ανισόπεδες διαβάσεις και τις τεράστιες ταμπέλες, γρίφους, όλοι ίδιοι πια στις μέρες μας, είτε διασχίζουν τη χιονισμένη Ευρώπη, είτε τις αχανείς σπαρμένες με ζαχαροκάλαμα εκτάσεις της Νοτίου Βραζιλίας, είτε κατεβαίνουν κατά μήκος των ακτών της Ιβηρικής χερσονήσου, ακόμα κι εκείνος που ενώνει την Βομβάη με την Γκόα, όλοι ίδιοι πια, και ανάλογα την κάθε περιοχή με ένα αντίστοιχα ίδιο, μονότονο τοπίο να ξετυλίγεται πίσω από το τζάμι του πούλμαν ή του βαν για ώρες.

Κι όμως είναι τόσο ευχάριστα ποιητική η διάθεση που γεννούν μέσα μου ακόμα κι αυτά το μονότονα τοπία των σύγχρονων αυτοκινητόδρομων. Τόσο συχνά με κάνουν να βγάζω το σημειωματάριο μου και με άσχημα “κουνημένα” γράμματα, να γράφω ότι μου κατεβαίνει στο μυαλό σε σχέση με τη χώρα στην οποία βρίσκομαι, τους ανθρώπους που γνωρίσαμε, τη γλώσσα τους, τις αντιδράσεις τους στη συναυλία μας της προηγούμενης νύχτας, το πως ήταν τα καμαρίνια, τι είδους άνθρωποι ήταν οι διοργανωτές, οι βοηθοί τους, οι σερβιτόροι στο μέρος που φάγαμε, το φαγητό, οι γεύσεις, η γλώσσα, η επικοινωνία, η συνεννόηση, εύκολη ή δύσκολη, η θέα από το παράθυρο του ξενοδοχείου μας, οι ήχοι της πόλης ή της φύσης τριγύρω.

“Ακου τα κοκόρια”, με είχε ξυπνήσει ένα πρωί ο Στάθης, “εδώ στην Ανδαλουσία λαλούν κι αυτά βραχνά, σαν φλαμενγκίστες”. Ενώ οι φωνές των πλανόδιων πωλητών στην Ασία, μου θυμίζουν την Αθήνα των παιδικών μου χρόνων. Και είναι απέραντη η ησυχία των ολοκάθαρων Γερμανικών χωριών και πόλεων. Φοβιστικός ο ασταμάτητος βρυχηθμός των κυμάτων του ωκεανού. Ολόιδιες με των δικών μας οι φωνές, τα τραγούδια και τα χωρατά των ψαράδων, σε όλα τα παραθαλάσσια μέρη του κόσμου. Σαν Αφρικάνικοι ρυθμοί οι λαλιές των πουλιών της ζούγκλας. Παρόμια ή ενέργεια των Σαββατόβραδων, σε όλες τις άκρες του κόσμου, παρόμια τα πρωϊνά και τα απογεύματα της Κυριακής, οι λειτουργιές στους ναούς, τα τζαμιά, τις εκκλησίες, τα “νυφοπάζαρα” στις κεντρικές πλατείες των μικρών πόλεων.

Τόσο διαφορετικές ζωές, τόσο διαφορετικές φυλές και πολιτισμοί, αλλά και τόσο όμοιοι άνθρωποι. Κάπως έτσι, μέσα απ’ αυτά τα σημειωματάρια, βγήκαν και οι στίχοι για το “ταξιδοσκόπιο”.

Τα ταξίδια σε γεμίζουν με αισθήσεις. Σε πλουταίνουν, σου πλαταίνουν το βλέμμα, τη γνώση το νου και κυρίως την καρδιά. Σε βοηθούν να νιώσεις και κυρίως να αγαπήσεις τη διαφορετικότητα.

Κι ακόμα, σε ασκούν στις αντίξοες συνθήκες, σε κάνουν δυνατό, νικάς τη μαλθακότητα, τη στενοκεφαλιά, τον φανατισμό, τη συνήθεια, ξεπερνάς τις φοβίες σου, τους εθισμούς σου, την καταναλωτικότητα, έναν ακόμα εθισμό της εποχής μας. Στις μέρες μας πια, σκέφτομαι, αρκετά ταξίδια, είναι πλέον πιο φτηνά, από ένα καινούργιο μοδάτο αυτοκίνητο, από μια συσκευή τηλεόρασης, ή από ένα ακόμα νέο μοντέλο … κινητού.

Κι άμα δεν μπορώ; Αμα δεν τα έχω ούτε αυτά τα άχρηστα πολυτελή, αλλά ούτε καν τα βασικά; Αμα είμαι γεμάτος πραγματικές ανάγκες, πραγματικές δεσμευτικές υποχρεώσεις; Ταξίδι είναι τότε, σκέφτομαι , και μια βόλτα ως την άγνωστη αφετηρία ενός λεωφορείου στην άκρη της πόλης, ή ένα περπάτημα ως την κορφή του λόφου ή του βουνού, τόσο κοντά στα σπίτια μας, που μπορεί να το αναβάλλαμε συνεχώς εδώ και χρόνια. Οι παραλίες της Αττικής, τώρα το χειμώνα… η δύση στον Σαρωνικό, η ανατολή του ήλιου από τον Υμητό, ταξίδια είναι κι αυτά.

Και για τους ακόμα πιο “μυημένους” ταξίδι μπορεί να είναι και η απόλαυση και η μελέτη της μουσικής, το βύθισμα σε ένα βιβλίο, ένας ζωγραφικός πίνακας, ένα θεατρικό έργο, και ακόμα… η περιπλάνηση στα μυστικά του ίδιου μας εαυτού, του σώματος, του νου και των απέραντων δυνατοτήτων του. Ταξίδι είναι κι αυτό.

Επιμέλεια: Έλσα Γράψα

Ο τελευταίος δίσκος της, το “Ταξιδοσκόπιο”, βραβεύθηκε ως ένας από τους είκοσι καλύτερους της χρονιάς από το έγκυρο φεστιβάλ “Womex”

Ε, ναι λοιπόν, υπάρχουν έλληνες μουσικοί που κάνουν διεθνή καριέρα. και δεν το φωνάζουν σαν μερικούς μερικούς. Η Κρίστη Στασινοπούλου και ο συνθέτης Στάθης Καλυβιώτης κατάφεραν τα τελευταία εφτά χρόνια να γίνουν υπολογίσιμη δύναμη στον χώρο της world music. Πριν από μια εβδομάδα βραβεύτηκε στη Σεβίλλη της Ισπανίας ο τελευταίος τους δίσκος “Ταξιδοσκόπιο” σαν ένας από τους είκοσι καλύτερους της χρονιάς (2007) από το έγκυρο φεστιβάλ “Womex”. Στο ίδιο φεστιβάλ βραβεύονται και οι δίσκοι που βρίσκονται στο τοπ 15 της χρονιάς των World Music Charts Europe – η κατάταξη προκύπτει από τις ψήφους ραδιοφωνικών παραγωγών. Το “Ταξιδοσκόπιο” βρίσκεται στο Νο 7! Και δεν είναι η πρώτη φορά που διακρίνονται διεθνώς. Οι δύο τελευταίοι τους δίσκοι ταξίδεψαν με επιτυχία στο εξωτερικό. Ένα μάλιστα τραγούδι από τον “Υφαντόκοσμο” συμπεριλήφθηκε στη συλλογή με τίτλο “Voices from the World” της NMC, ανάμεσα σε κομμάτια των Madredeus, Deep Forest, Loreena McKennitt, Sinead O’Connor κ.ά. Ο δίσκος “Ηχοτρόπιο” ανέβηκε στο Νο 6 και στο Νο13 του World Music Charts Europe το 2000, ενώ στο τέλος της χρονιάς ανακυρήχτηκε Νο 35 στη λίστα με τους καλύτερους έθνικ δίσκους απ’ όλο τον κόσμο.

Με αυτές τις περγαμηνές  το μουσικό ζευγάρι άρχισε μόνο του, και αξιοποιώντας τις δυνατότητες που προσφέρει το Ίντερνετ, να χτίζει αθόρυβα αλλά επίμονα και μεθοδικά το έθνικ προφίλ του. Δεν είναι τυχαίο ότι ο τελευταίος βραβευμένεος δίσκος τους κυκλοφορεί ήδη στη Δυτική Ευρώπη, στην Ιαπωνία, στην Ταϊβά, στην Κορέα, αλλά όχι στ ην Ελλάδα όπου όμως αναμένεται σύντομα.

Η μουσική  τους δεν εντάσσεται σε ένα σε ένα συγκεκριμένο είδος, αλλά αποτελεί κράμα ροκ, ψυχεδέλειας, πανκ, ηλεκτρονικής και παραδοσιακής, ελληνικής και μη. Με σπουδές κοινωνιολογίας και θεάτορου στη Σχολή καρόλου Κουν και Πέλλου Κατσέλη, η Κρίστη Στασινοπούλου άρχισε να ασχολείται με τη μουσική ήδη από τα γυμνασιακά της χρόνια. Το 1978 ο Νίκος Κυπουργός επέλεξε τη φωνή της για τη “Λιλιπούπολη”, ενώ την ίδια χρονιά συμμετείχε στη ροκ όπερα του Άντριου Λόιντ Γουέμπερ “Jesus Christ Superstar”, στον ρόλο της Μαγδαληνής. Τέλη της δεκαετίας του ’80 και μαζί με τον Στάθη Καλυβιώτη (μπάσο), τον Βαγγέλη Βέκιο (ντράμερ των Μουσικών Ταξιαρχιών) και τον Κωστή Αναγνωστόπουλο (ηλεκτρική κιθάρα) φτιάχνουν το συγκρότημα Σελάνα. Το 1986 κυκλοφόρησε ο πρώτος προσωπικός της δίσκος με τίτλο το όνομά της. Παράλληλα με τη μουσική και τη στιχουργική, η Κρίστη Στασινοπούλου ασχολείται με τη συγγραφή. Το 1998 κυκλοφόρησε το πρώτο της βιβλίο “Εφτά φορές στην Αμοργό” και το 1999 η “Πύρινη Ρομφαία”.

Δημοσιεύθηκε στο Ποντίκι Art

Το Ίντερνετ ήταν συντονισμένο σ’ έναν ιρανικό ραδιοσταθμό. Η Κρίστη Στασινοπούλου και ο Στάθης Καλυβιώτης, όταν δεν σεργιανίζουν στα φεστιβάλ του κόσμου, ταξιδεύουν από το σπίτι τους μέσω του Διαδικτύου ακούγοντας τις μουσικές του πλανήτη. Είναι να το ‘χεις στο αίμα σου το ταξίδι… Και σ’ αυτό ταιριάζουν απόλυτα: ανήσυχοι άνθρωποι ψάχνουν την έμπνευση στα πιο απομακρυσμένα μέρη. Κοσμοπολίτικη διάθεση, πειραματισμός, δημιουργικά παντρέματα χαρακτηρίζουν το σύνολο των δίσκων τους. Δεν υπάρχει δουλειά τους, όπου τα τραγούδια ήταν “προμελετημένα”, με μετρημένη δοσολογία σαν συνταγή. Όλες ήταν αποτέλεσμα μιας αυθόρμητης δημιουργίας που γεννιόταν από τις προσλαμβάνουσες της εποχής. Στον “Υφαντόκοσμο” ο ήχος τους ήταν ροκ-φολκ. Τα “Ηχοτρόπια” φλέρταραν με την ηλεκτρονική μουσική. Τα “Μυστικά των Βάλτων” με δυτικότροποες μπαλάντες.

Και τώρα στην τελευταία δουλειά τους, το “Ταξιδοσκόπιο / Taxidoscopio” -όνομα και πράμα- καταθέτουν έαν ημερολόγιο ταξιδιών, με τα πιο βιωματικά τραγούδια που έχουν γράψει ποτέ. Γιάφα, Βαρκελώνη, Ντίσελντορφ, Ερεβάν, Σίκινος… Τραγούδια με στίχους της Κρίστης και μουσική του Στάθη που γράφτηκαν στο δρόμο, σε καμαρίνια, σε δωμάτια ξενοδοχείων, σε αίθουσες αναμονής αεροδρομίων, στη γαλαρία του πούλμαν, με ήλιο, με βροχή… Οι ηλεκτρικές κιθάρες συναντούν την παράδοση, πότε θυμίζουν Ελλάδα και πότε μας μεταφέρουν σε μέρη μακρινά. “Η ιδέα για το δίσκο ήρθε μόλις γυρίσαμε από τη Βραζιλία, όπου κάναμε ένα μήνα περιοδεία”, εξομολογείται η Κρίστη Στασινοπούλου. “Εδώ, μας περίμεναν έτοιμα τραγούδια για έναν άλλο δίσκο που τον δουλεύαμε δύο χρόνια. Γυρνώντας όμως από τη Βραζιλία είχαν αλλάξει πολύ τ’ αυτιά και η διάθεσή μας, είχαμε άλλον αέρα, μια πολύ δυνατή ενέργεια. Ακούμε τα παλιά τραγούδια, δεν μας αρέσουν. Πάμε να τα συνεχίσουμε και δεν μας βγαίνουν – είμαστε σε άλλη κατάσταση. Κι έτσι ξεκίνησε το “Ταξιδοσκόπιο”. Ό,τι περιγράφεται στα τραγούδια, είναι απόλυτα ρεαλιστικό.”

Πολίτες του κόσμου

Αν κάποιος σας ζητήσει να ονομάσετε την πλέον αναγνωρίσιμη σύγχρονη Ελληνίδα τραγουδίστρια στο εξωτερικό στο χώρο του σύγχρονου παραδοσιακού ήχου – τον world ή έθνικ, όπως είναι ευρύτερα γνωστός- μη διστάσετε να απαντήσετε: Κρίστη Στασινοπούλου. Μαζί με τον Στάθη Καλυβιώτη, συνοδοιπόρο της όχι μόνο στη μουσική αλλά και στη ζωή, συμμετέχουν σταθερά σε μεγάλα διεθνή μουσικά φεστιβάλ ανά τον κόσμο, την ίδια στιγμή που τα άλμπουμ τους σκαρφαλώνουν στις πιο υψηλές θέσεις των ευρωπαϊκών τσαρτ του είδους.  Το “Ταξιδοσκόπιο”, το οποίο είναι δική τους ανεξάρτητη παραγωγή – μια απόλυτα “χειροποίητη” δουλειά από την αρχή ως το τέλος- κυκλοφορεί ήδη στην Ισπανία, την Πορτογαλία και τη Γερμανία και έχει κερδίσει εξαιρετικές κριτικές. Η ισπανική εφημερίδα El Pais αναφερόταν με τα πιο κολακευτικά λόγια στην Κρίστη, χαρακτηρίζοντάς την “Μπιόρκ της Μεσογείου”, το έγκυρο βρετανικό περιοδικό Folk Roots για ένα διάστημα είχε το “Ταξιδοσκόπιο” στους δέκα καλύτερους δίσκους του είδους, ενώ στα ευρωπαϊκά Word Music Charts για το 2007 βρίσκεται στην έβδομη θέση.

Πώς τους δέχεται το κοινό στα μέρη που πηγαίνουν; “Είναι εντυπωσιακό το ενδιαφέρον τους για την ελληνική μουσική”, μας λέει ο Στάθης Καλυβιώτης. “Κάποιοι είναι περισσότερο ενημερωμένοι και από πολλούς Έλληνες. Στον Καναδά τους αρέσει αν χορεύουν ελληνικούς χορούς. Μάλιστα, σε μια συναυλία ήταν τόσοι πολλοί που νόμιζα ότι είχε έρθει κάποιος ελληνικός σύλλογος. Ήταν όλοι Καναδοί! Οι Γερμανοί και οι Ισπανοί, επίσης, γνωρίζουν την ελληνική μουσική. Συχνά μας στέλνουν e-mail ζητώντας μας να τους εξηγήσουμε τους στίχους. Διαφορετική εμπειρία ήταν ό,τι ζήσαμε στη Βραζιλία. Οι περισσότεροι δεν ήξεραν πού είναι γεωγραφικά η Ελλάδα ούτε τα Βαλκάνια. Δεν είχαν ξανακούσει ελληνική γλώσσα και είχε πλάκα, γιατί υπήρχαν μερικοί που είχαν ακούσει για τους Έλληνες φιλοσόφους και θεωρούσαν και μας φιλοσόφους!”

Η Στασινοπούλου και ο Καλυβιώτης είναι από τους πιο κατάλληλους να μας απαντήσουν αν μέρος του πλούτου της μουσικής που έχουν την τύχει να ακούν στα μέρη που ταξιδεύουν φτάνει στ’ αυτιά του Έλληνα ακροατή. “Δυστυχώς”, παραδέχεται ο Στάθης “ελάχιστα πράγματα ακούγονται στο ραδιόφωνο. Είναι κρίμα στην εποχή της καταιγιστικής πληροφορίας να είναι τόσο περιορισμένα τα ακούσματα αυτού του είδους. Αλλά μη σας κάνει εντύπωση. Υπάρχουν τοπικές μουσικές στην Ελλάδα, στην Κρήτη π.χ. τις οποίες ακόμη και σήμερα δεν γνωρίζουμε.” “Συμβαίνει, όμως, και κάτι άλλο”, συμπληρώνει η Κρίστη. “Εγώ στην Ελλάδα έχω την ταμπέλα της “ποιοτικής” τραγουδίστριας και ο κόσμος έχει μάλλον λάθος αντίληψη για το ποιοτικό. Μου έχει τύχει σε συναυλία στην Αθήνα να έρθουν κάποιες κοπέλες στο διάλειμμα στα καμαρίνια για να με ρωτήσουν αν με πειράζει να χορέψουν! Αυτού του είδους ο συντηρητισμός έχει διαστρεβλώσει την εικόνα σε αρκετά πράγματα.”

Τα τρία τελευταία τραγούδια του δίσκου είναι γραμμένα για τη Θάλεια Ιακωβίδου και αφιερωμένα στη μνήμη της. Η Θάλεια Ιακωβίφου, παραγωγός στη δισκογραφική εταιρεία Lyra, “μας άνοιξε πόρτες στο εξωτερικό, πάλεψε πολύ να ταξιδέψει μακριά η ελληνική μουσική”, λέει ο Στάθης. “Όσοι δουλεύουν στο χώρο της world μουσικής”, συμπληρώνει η Κρίστη “το κάνουν από ιδεολογία. Είναι ερασιτέχνες, δεν νοιάζονται για χρήματα. Αυτός ο τρόπος μας ταιριάζει…”.

της Γιούλης Επτακοίλη για την κυριακάτικη Καθημερινή

Με μια θέση στους 10 καλύτερους δίσκους της χρονιάς στο περιοδικό «Folk Roots», η Κρίστη Στασινοπούλου και το «Ταξιδοσκόπιό» της διεισδύουν στους ευρωπαϊκούς κύκλους των έθνικ συναντήσεων

Γιάφα, Βαρκελώνη, Σίκινος, Ερεβάν, Έσσεν, Ντίσελντοφ… Το φόντο του εξωφύλλου είναι σκούρο πορτοκαλί και η απεικόνιση τής γης δυο – τρεις τόνους πιο ανοιχτή. Ένα έμπειρο μάτι ωστόσο, διακρίνει το κεφάλι της Κρίστης Στασινοπούλου να προβάλλει σαν σκούρα σκιά πάνω από τις ηπείρους… Δεν είναι τυχαίο. Τα ταξίδια πρώτα μέσα στο κεφάλια γεννιούνται (και μετά φτιάχνεις τη βαλίτσα). Ειδικά στην περίπτωση της Κρίστης και του Στάθη (Καλυβιώτη), ταξίδι σημαίνει τρόπος ζωής και τρόπος… μουσικής. Και το αντίθετο. Το τελευταίο άλμπουμ «Ταξιδοσκόπιο/ Taxidoscopio» είναι ένα ημερολόγιο από ταξίδια που έκαναν τα τελευταία χρόνια (μαζί με το γκρουπ της), καλεσμένοι από φεστιβάλ και κλαμπ σε διάφορα σημεία του κόσμου. Ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον μείγμα από ηλεκτρονικούς ήχους, ηλεκτρικές κιθάρες σε συνδυασμό με παραδοσιακά ακούσματα, που άλλοτε θυμίζουν τη δική μας παράδοση, άλλοτε σε στέλνουν κατά Ινδία μεριά.

To CD κυκλοφορεί ήδη στην Ισπανία και την Πορτογαλία (από την ισπανική Resistencia) και αυτές τις μέρες από την Heaven & Earth σε Γερμανία και Αυστρία. «Τολμηρή και ενδιαφέρουσα, μια Bjork της Μεσογείου σ’ ένα ταξιδιάρικο μουσικό χωνευτήρι… Μια πραγματικά ωραία δίγλωσση έκδοση…», έγραφε πριν λίγο καιρό η «El Pais» για το «Ταξιδοσκόπιο», ενώ το έγκυρο βρετανικό περιοδικό «Folk Roots» το εμφανίζει ήδη μέσα στους δέκα καλύτερους δίσκους, στο τεύχος Ιανουαρίου/ Φεβρουαρίου.

Το «Ταξιδοσκόπιο» δεν κυκλοφορεί στην Ελλάδα. Και δεν είναι σίγουρο ότι θα κυκλοφορήσει…

Η Κρίστη δεν μένει πια εδώ;

Εδώ μένουμε, αλλά πλέον η δουλειά μας τρέχει στο εξωτερικό.

Και το CD πού έγινε;

Κάναμε μόνοι μας την παραγωγή και την πουλήσαμε σε ξένες εταιρείες. Τώρα συζητάμε και με την Αμερική.

Δικά τους χρήματα, δικό τους το τρέξιμο, «αλλά τουλάχιστον γλιτώσαμε από τα λάθη και τις παραλείψεις των εταιρειών στην Ελλάδα. Στο κάτω – κάτω δικές μας ήταν οι επαφές στο εξωτερικό».

Τον Σεπτέμβριο ήταν σε τουρνέ στη Βραζιλία, 15 μεγάλες και μικρότερες πόλεις, ενώ τον περασμένο Νοέμβριο, αμέσως μετά την πρώτη ζωντανή παρουσίαση του δίσκου στην κεντρική σκηνή του Φεστιβάλ της Μανρέσα (κοντά στην Βαρκελώνη), πριν ακόμα κυκλοφορήσει το CD επίσημα στην Ισπανία, έγινε «δίσκος της εβδομάδας» στον σημαντικότερο ραδιοφωνικό σταθμό της Βαρκελώνης (Radio 4).

Πώς γίνεται να σε καλούν σε φεστιβάλ στο εξωτερικό, να σε ξέρουν τα ραδιόφωνα, να σε γράφουν οι εφημερίδες;

«Ό,τι έκανε η Θάλεια Ιακωβίδου τόσα χρόνια από τη θέση της στη Lyra, όποιες πόρτες άνοιγε, τώρα το καταλαβαίνουμε. (Το «Ταξιδοσκόπιο» είναι αφιερωμένο στη μνήμη της).

«Όχι ότι είναι εύκολο» διευκρινίζει. «Όταν τα κάνεις όλα μόνος σου, χρειάζονται ώρες προσωπικής εργασίας, ωράρια πάνω από το κομπιούτερ, ώρες στα τηλέφωνα. Και οι συναυλίες, που είναι ένα ξεχωριστό κεφάλαιο να τις οργανώσεις, έχουν πολλά έξοδα, κούραση, άγχος. Και οι απολαβές είναι πολύ μικρότερες απ’ αυτές στην Ελλάδα… Πρέπει να σου αρέσει να ταξιδεύεις, να γνωρίζεις κόσμο, να συγκινείσαι, να βλέπεις αγνώστους να επικοινωνούν με τη δουλειά σου. Αποκτάς εμπειρίες για τρεις ζωές».

«Έπεσαν πολλά στην πλάτη μας»

Και αφού κάνατε την παραγωγή ολομόναχοι, πώς κινείται το CD;

Απ’ την ώρα που βγήκε το CD, τον Ιούλιο, είμαστε στη γύρα. Συναυλίες, περιοδείες… Μετά είναι και το άλλο: αισθάνθηκα ότι χρειάζομαι μελέτη – είχα πάψει να μελετάω. Όταν όμως βγαίνεις έξω κι ακούς τον άλλο να κάνει απίστευτους αυτοσχεδιασμούς, λες πώς θα εμφανιστώ εγώ μετά; Έπεσαν πολλά στην πλάτη μας.

Στην Ελλάδα θα κυκλοφορήσει ο δίσκος;

Θα δούμε. Δεν το κάνουμε από σνομπισμό. Απλά επειδή όλες τις επαφές και την οργάνωση (και των συναυλιών μας) τις κάνουμε μόνοι μας, βάζουμε προτεραιότητες… Θέλουμε να δούμε και πώς θα κινηθεί μέσω ίντερνετ στην Ελλάδα.

Συναυλίες εδώ;

Δεν έχουμε προλάβει να ασχοληθούμε. Αλλά και για να πω την αλήθεια, περνάμε καλύτερα έξω. Συναντάμε κανονικούς ανθρώπους, ανθρώπους που θα μπορούσαμε να τους κάνουμε παρέα, που ακούμε τις μουσικές τους, που μπορούμε να συνεννοηθούμε.

της Χάρης Ποντίδα για την εφημερίδα τα Νέα

Θυμάμαι που κάποια χρόνια πριν έτυχε να βρεθούμε με την Κρίστη και τον Στάθη στο φεστιβάλ Womex, στο Ρότερνταμ. Η Ολλανδία αναφέρεται, όπως και πολλοί άλλοι τόποι, στο ταξιδοσκόπιο, τον καινούριο της δίσκο που πρόκειται να κυκλοφορήσει σύντομα. Όταν, σε μια πρώιμη έκδοση του δίσκου, άκουσα το συγκεκριμένο στίχο, νόμισα ότι αναγνώρισα την ίδια Ολλανδία όπως τότε: εικόνα φευγαλέα αλλά υψηλής ευκρίνειας, παρά τα χαμένα ψηφιδωτά που λεηλάτησε ο χρόνος. Όσο όμως προχωρούσαν τα τραγούδια του δίσκου κατάλαβα ότι τελικά δεν πρόκειται τόσο μια κατάθεση των ταξιδιών της Κρίστης, του Στάθη και της παρέας τους, ούτε έναν τόπο όπου άτομα που έτυχε να διασταυρώσουν το δρόμο της έπρεπε να ψάχνουν για σημεία αναφοράς. Αντίθετα, εδώ έχουμε να κάνουμε με ένα ρέον ηχητικό τοπίο με…άπλα και θέα, όπου ο κάθε ακροατής καλείται να προβάλλει τα δικά του νοητικά ταξίδια.

Σε μια αποκλειστική συνέντευξη, η Κρίστη μίλησε στο MIC γι’ αυτήν την καινούρια της δουλειά:

Στο MIC διαβάσαμε πέρυσι για τις περιπλανήσεις σας στην Βραζιλία. Πότε και πώς ακριβώς προέκυψε η ιδέα για έναν δίσκο εμπνευσμένο από αυτό και άλλα ταξίδια σας;

Τα τελευταία δυο χρόνια, πριν την Βραζιλία, ηχογραφούσαμε τα τραγούδια ενός… άλλου δίσκου που ήταν σχεδόν έτοιμος. Φεύγοντας όμως για την περιοδεία, τον Αύγουστο και Σεπτέμβριο του 2005, έμεινε στην μέση εκείνος ο δίσκος και όταν πια επιστρέψαμε είχαμε άλλη διάθεση και άλλα αφτιά. Δεν μπορούσαμε πια να συνεχίσουμε με την προηγούμενη δουλειά, ήμασταν αλλού.

Τότε ήταν που σε μια μάζωξη της μπάντας στο σπίτι μας, όπου κάνουμε τις πρόβες και είναι και το στούντιό μας, ανέσυρα από τις σημειώσεις μου κάτι στιχάκια απ’ αυτά που είχα γράψει στο δρόμο, υπήρχε μια μελωδία του Στάθη και μια δοκιμαστική λούπα που είχε φτιάξει με το μπεριμπάο, αγορασμένο από το Σαό Πάουλο, και ξαφνικά βρεθήκαμε να τζαμάρουμε όλοι μαζί με τα διάφορα οργανάκια αγορασμένα από κει, χαζεύοντας μάλιστα συγχρόνως τις φωτογραφίες από την Βραζιλία στην οθόνη του κομπιούτερ. Ήταν ένα πολύ συγκινητικό απόγευμα, νιώθαμε όλοι πολλοί δεμένοι στην μπάντα και βγήκε το πρώτο τραγούδι, το “SESC tour”, που μιλάει για αυτήν την περιοδεία. Ακολούθησε ένα ακόμα τζαμάρισμα πάνω σε μια άλλη πολύ πιο “βιομηχανική” λούπα του Στάθη, που από τότε που την είχε πρωτοφτιάξει, μου θύμιζε τους αυτοκινητόδρομους της Γερμανίας και ένιωθα ότι ταίριαζε σαν κλίμα με τις διάφορες σημειώσεις μου από τις περιοδείες μας με το εννιαθέσιο βανάκι στην Κεντρική Ευρώπη. Έτσι βγήκε το Trans Europe van.

Εκείνο το βράδυ καταλάβαμε με τον Στάθη, ότι ξεκινούσαμε να φτιάξουμε απ’ την αρχή έναν καινούργιο δίσκο…, έναν δίσκο που αντανακλούσε ακριβώς την κατάσταση στην οποία είχαμε βρεθεί. Τα επόμενα τραγούδια άρχισαν να βγαίνουν σχεδόν αυτόματα, σαν σοδειά, το ένα μετά το άλλο, κάθε μέρα, κάθε στιγμή. Βγαίνανε από τον Στάθη μελωδίες, λούπες, ριφάκια, μοτίβα κλπ, ανέτρεχα εγώ στα σημειωματάριά μου και τα σκίτσα και τους στίχους από διάφορα μέρη του κόσμου και προέκυπταν τα τραγούδια. Μόνο του μας ήρθε σχεδόν όλο το ταξιδοσκόπιο. Και τα τραγούδια του, το ένα μετά το άλλο.

Πότε ακριβώς θα κυκλοφορήσει το “Ταξιδοσκόπιο”; Σε ποιες χώρες;

Τον Ιανουάριο του 2007 στην Κεντρική Ευρώπη από την Heaven & Earth, που εδρεύει στην Κολωνία και νωρίτερα, μέσα στο 2006, από την Ισπανική Resistencia σε Ισπανία και Πορτογαλία. Συζητάμε και με δισκογραφικές άλλων περιοχών και της Ελλάδας, όταν τελειώσουμε και κανονιστούν οι υπόλοιπες κυκλοφορίες θα μπορέσουμε να ανακοινώσουμε λεπτομέρειες και για αυτές.

Ο δίσκος σας εμφανίζεται αρχικά σε Γερμανική εταιρεία και με δική σας παραγωγή. Πρόκειται για μια συνειδητή επιλογή;

Το να είναι δική μας η παραγωγή, ναι ήταν συνειδητή απόφασή μας. Το ότι βγαίνει ο δίσκος κατ’ αρχήν στην Γερμανία και την Ισπανία, συμβαίνει απλά και μόνο επειδή αυτές ήταν οι καλύτερες προτάσεις που μας έγιναν, όταν το περιοδικό Folk Roots συμπεριέλαβε ένα ανέκδοτο τραγούδι μας στο CD του και ανακοίνωσε ότι έχουμε έτοιμη μια καινούργια παραγωγή.

Έχετε κάνει περιοδείες σε διάφορες χώρες κι έχετε εμφανιστεί σε δυσθεώρητες σκηνές, όπως στο τζαζ φεστιβάλ του Μόντρεαλ. Περιοδικά μεγάλης εμβέλειας, όπως το Folk Roots έχουν παρουσιάσει επανειλημμένα τη δουλειά σας. Παρόλα αυτά, τα Ελληνικά ΜΜΕ φαίνονται να αδιαφορούν για τα επιτεύγματά σας -όπως και πολλών άλλων Ελλήνων μουσικών που βρίσκουν το δρόμο τους στο εξωτερικό. Γιατί, νομίζετε, συμβαίνει αυτό;

Σε παραπέμπω απλά να ρωτήσεις εκείνους που δουλεύουν στα ΜΜΕ. Εμείς πάντως, τους ενημερώνουμε πάντα, με τον πιο σεμνό και επαγγελματικό τρόπο.

Κάποια χρόνια πριν τα “Ηχοτρόπια” γύρισαν τα άνθη τους σε παραδοσιακές, ψυχεδελικές και ηλεκτρονικές μουσικές. Ποια ηχητικά τοπία ανίχνευσε το “Ταξιδοσκόπιο” στο διάβα του;

Όταν τελειώνουμε τον κάθε δίσκο, δεν μπορούμε να καθορίσουμε αν μας βγήκε πιο πολύ ψυχεδελικός, ή πιο πολύ φολκ, ή πιο πολύ ηλεκτρονικός ή πιο λαϊβιάρικος, κλπ σε σχέση με τους προηγούμενους. Πάντως τα τοπία που ανιχνεύει το ταξιδοσκόπιο γενικά, είναι εκείνα των στιγμών που ζήσαμε στον δρόμο, σε διάφορα τυχαία μέρη που μας έστειλε η μουσική μας, από τα βάθη της Βραζιλίας ως τα φεστιβάλ του Καναδά κι από την Αρμενία και την Ινδία, ως τους αυτοκινητόδρομους και τα κλαμπάκια της κεντρικής Ευρώπης και της Ισπανίας.

Οι στίχοι στο νέο σας δίσκο δίνουν την αίσθηση κάποιου που γράφει σε ένα σημειωματάριο/ημερολόγιο. Η διαδικασία τής μουσικής σύνθεσης, κατά πόσον ακολούθησε κι αυτή τις μεθόδους της “αυτόματης γραφής”;

Ο δίσκος αυτός έγινε ακριβώς όπως το λες: σχεδόν αυτόματα. Μιλάμε φυσικά για την αρχική μορφή του κάθε τραγουδιού. Γιατί μετά η παραγωγή του, η ηχογράφηση, το παίξιμο με την ηχογράφηση, τα ρεμίξ, κλπ εμπεριέχουν μια άλλου είδους πιο μακροχρόνια έμπνευση και “τεχνική” δουλειά.

Στο “Ταξιδοσκόπιο” περιλαμβάνεται και μια εμπνευσμένη εκτέλεση του Θρακιώτικου “Ψες είδια στ’ όνειρό μου”. Είναι ένα από τα παραδοσιακά τραγούδια που προσωπικά αγαπώ πολύ. Η προηγούμενη διασκευή του που θυμάμαι να έχω ακούσει είναι μια πανηγυριώτικη απλοποιημένη εκτέλεσή του στα όρια συρτού και … punk. Τη δικιά σας διασκευή λες και την είχα ανάγκη για να μπει το συγκεκριμένο τραγούδι …στη θέση του. Και στο παρελθόν διαλέξατε παραδοσιακά της Ελλάδας για τους δίσκους σας. Με ποιο κριτήριο τα επιλέγετε;

Το συγκεκριμένο κομμάτι δεν το θεωρεί ο Στάθης διασκευή. Είναι “στη θέση του”, όπως λες.

Παίζουμε συχνά παραδοσιακά κομμάτια είτε με την μπάντα, είτε με άλλους φίλους, είτε μόνοι μας οι δυο μας, επειδή τα αγαπάμε, έτσι για διασκέδασή μας και για μελέτη,. Όταν κάποιο κομμάτι μας βγαίνει ωραίο, το παίζουμε και στα λάιβ μας και το ηχογραφούμε. Και πολλές φορές ο Στάθης το περνάει μετά και από το groove sampler του και κάνει “παιγνίδια”, που μας αρέσουν ακόμα πιο πολύ και τα κρατάμε.

Αισθάνεστε να αποτελείτε τμήμα της μιας ή άλλης μουσικής “σκηνής” εντός ή εκτός Ελλάδας;

Στο εξωτερικό μας κατατάσσουν στη σκηνή της World Music. H σκηνή αυτή είναι μια “ομπρέλα” που χωράει μουσική από όλες τις άκρες του κόσμου.

Η δουλειά σας μεταφέρει μια ξεκάθαρα θετική ενέργεια. Μπορείτε να μας πείτε κάτι παραπάνω για τις πηγές της και για το ρόλο που παίζει η μουσική δημιουργία σ’ αυτήν;

Σ’ ευχαριστούμε. Αγαπάμε πολύ αυτό που κάνουμε και ίσως αυτό εκπέμπει τη θετική ενέργεια που λες.

Ο καινούριος σας δίσκος είναι αφιερωμένος στη μνήμη της Θάλειας Ιακωβίδου και τρία τραγούδια είναι γραμμένα ειδικά γι’ αυτήν. Θα θέλατε να μας πείτε μερικά λόγια για τη Θάλεια;

Η Θάλεια ήταν ένας ξεχωριστός άνθρωπος που πέρασε από τη ζωή μας σαν άγγελος. Στην Θάλεια οφείλουμε τα πάντα σε σχέση με το εξωτερικό. Λάτρευε την μουσική και έδωσε όλη της τη ζωή και την ενέργεια για να προωθήσει στο εξωτερικό τα σχήματα στα οποία πίστευε. Ήταν πολύ ζωντανός και ευγενικός άνθρωπος, μια πολύ καλή φίλη. Έφυγε από αυτόν τον κόσμο νέα, τον Σεπτέμβριο του 2004. Όμως υπάρχει πάντα δίπλα μας σε όλα μας τα ταξίδια, στο στούντιο, στα λάιβ, στις πρόβες, στις αγωνίες και στα γλέντια, στις βόλτες και όταν χτυπάει το τηλέφωνο κάποιες ώρες…

Πότε θα έχουμε την ευκαιρία να ακούσουμε ζωντανά τα τραγούδια τού νέου δίσκου σας;

Στο κλαμπ BARRIO στην οδό Κεραμικού 53, στην Αθήνα, την Παρασκευή 20 και το Σάββατο 21 Οκτωβρίου, και μετά από μια εβδομάδα ,στο κλαμπ AZUL της Χαλκίδας, την Παρασκευή 27 Οκτωβρίου, και μετά στο FESTIVAL DE MANRESA,στη Μανρέσα, λίγο έξω από την Βαρκελώνη στις 4 Νοεμβρίου.

Ευχαριστώ πολύ!

Και εμείς ευχαριστούμε.

 MiC.gr